Het geschenk van Artificiële Intelligentie (AI)
Hieronder is een vertaling van een korte samenvatting van de video die het laatste artikel van Otto Scharmer begeleidt in MIT Sloan Management Review — “Leadership’s Blind Spot in the Age of AI.” Zie LinkedIn.
De betekenis van dit tijdsgewricht waarin AI zo’n grote rol speelt, is dat het laat zien, dat het ons spiegelt wat er gebroken is. Gebroken al lang voordat AI aan de orde was. Verschillende filosofen, waaronder Heidegger, hebben er ons in het verleden al op gewezen. Op de verwarring die er is over ‘gedachten hebben’ en ‘denken’.
AI gaat in wezen over het duiden en laten zien wat onze gedachtepatronen zijn. Werkelijk denken is een veel creatiever en meer diepgaand proces. Als het gaat om wezenlijke transformatie en innovatie dan zijn er meer vormen van intelligentie nodig.
Diverse vormen van intelligentie
Eén van hen is een vorm van intelligentie die terugblikt op het verleden, gericht op de terugblik en dat is AI. Er zijn tenminste nog 2 andere vormen van intelligentie. Eén daarvan is OI, Organische Intelligentie, gebaseerd op de diverse vormen van leven die met elkaar samenhangen.
En dan is er natuurlijk nog een derde vorm van intelligentie: Source Intelligence (SI), de intelligentie van de bron. De intelligentie die is gebaseerd op het hele ‘veld’, op de diepe, maatschappelijke grond van waaruit diverse perspectieven kunnen verschijnen.
Daarbij gaat het niet alleen om wat er nu is maar ook om de mogelijkheden die er zijn en die nu naar boven kunnen komen. Gebaseerd op onze eigen creativiteit en op onze eigen intenties en acties. Het veld van mogelijkheden die zonder ons niet mogelijk zijn.
Dus het gaat om AI, OI en SI. We hebben alle drie deze intelligenties nodig.
Monocultuur
Wat we van iedere community en van ieder groter ecosysteem weten, is dat we alle drie deze intelligenties nodig hebben. Maar wat gebeurt er in onze dagelijkse werkelijkheid? In 2026 gaan de voorspellingen ten aanzien van de investeringen in AI uit van een bedrag van 2,5 triljard dollar! En dan gaat het om slechts 1 vorm van intelligentie. Bijna niets gaat naar de andere 2 vormen van intelligentie.
Dus we hebben het over een monocultuur als het gaat om het ontwikkelen van intelligentie. Te veel gewicht wordt gelegd op slechts 1 vorm van intelligentie. Terwijl onze investeringen in het echt cultiveren van onze maatschappelijke grond, het maatschappelijk mycelium, de kwaliteit van de verbindingen die er zijn, die het ons mogelijk maken om contact te maken met de diepere bronnen van onze collectieve intelligentie, tekort worden gedaan. Dat is wat we hier willen aangeven
De bron van onze verwarring is dat we intelligentie en denken koppelen aan slechts één vorm van intelligentie, AI, waarbij structureel wordt teruggeblikt. Dat is inderdaad een belangrijke vorm maar het is slechts één van de vele delen van intelligentie.
Om vooruitgang te boeken, is de belangrijkste opbrengst van AI dat het ons een spiegel voorhoudt en ons doet realiseren dat het echte denken en dat ons ware vermogen van wie wij zijn als menselijke wezens, dat dat niet beperkt is tot deze ene vorm van intelligentie maar gebaseerd is op meerdere intelligenties. Deze moeten allemaal gecultiveerd worden en die hebben allemaal hun eigen voedende ecosysteem nodig.
Loskomen vanuit patronen in het verleden
Als we kijken naar de ontwikkelingen van onze instituties in de voorbije periode en naar de situatie in een aantal landen dan is voelbaar dat we vastzitten in de patronen vanuit het verleden en dat er een verandering nodig is die nu niet plaats vindt.
Dat heeft te maken met de eenzijdige ontwikkeling van onze instituties. We zijn vooral bezig om de IT-infrastructuur te ontwikkelen. Het gaat dan niet alleen om het ontwikkelen van IT maar ook om het ontwikkelen van processen uit het verleden. Het gaat om het optimaliseren van AI-intelligentie zelfs nog voordat AI aan de orde was. Het gaat om het optimaliseren van patronen die al bestaan. Je ziet het o.a. in de vorm van automatiseren. Dat is over het algemeen een goede ontwikkeling. Maar wat ontbreekt is een tweede vorm van infrastructuur. Een infrastructuur die ons in staat stelt om niet alleen binnen één institutie te werken maar, juist door dwarsverbanden te leggen tussen diverse instituties, aan een groter geheel te kunnen werken. Zo’n infrastructuur ontbreekt.
Bouwen aan een nieuwe infrastructuur
Zo’n infrastructuur is gebaseerd op diep waarnemen, op collectief waarnemen voorbij de institutionele grenzen waarbij we niet alleen de structuren vanuit het verleden optimaliseren maar waarbij we ons richten op het verschijnen van nieuwe patronen.
Bijvoorbeeld als we ons richten op de uitdagingen die het klimaat ons stelt. Wat vraagt dat van ons? Dat vraagt om een nieuwe, innovatieve gezamenlijke manier van reageren.
Die ruimte van diepe innovatie ontbreekt heden ten dage grotendeels.
Wat wij in ons onderzoek proberen te doen en ook in het werken met instituties is om deze op diep waarnemen gebaseerde infrastructuur op te bouwen. Dat is naar ons idee de noodzakelijke aanvulling op de op AI gebaseerde infrastructuur.
Op lange termijn zal AI leiden tot atrofie (het gebrek aan voeding) en tot het vernietigen van onze collectieve creatieve capaciteit.
Het gaat er niet om dat de ene beter is dan de ander. Maar wat we nodig hebben is een goede balans van beide elementen en die balans is nu zoek.
Afbeelding: Presencing Institute
Via deze link krijg je toegang tot het interview met Otto Scharmer door Wouter van Noort (nrc).
“Het echte gevaar is niet dat machines op ons gaan lijken, maar dat wij op machines gaan lijken”.
